یادداشت سیاسی سیاسی دیدگاه ادبیات زنان جهان بخش خبر گفتگو آرشیو  
  اجتماعی اقتصادی مساله ملی یادبود کارگری گزارش حقوق بشر ورزش گوناگون پاورقی  
   

پیرامون نگرانی از "حفره‌های بزرگ"!


بهزاد کریمی


• رفیق نقاد بیهوده در متن "تحلیل" ارایه شده توسط رفیقش به دنبال سوراخ و سنبه است. از "حفره‌های" مورد ادعای "تقی" در تحلیل "ممی"، خبری نتوان گرفت مگر فقط یک مورد و آنهم صرفاً در حوزه سیاست کردن و امر تاکتیک، که من آنرا "حفره"‌ نگرانی می نامم! همانی که نویسنده نقاد با اشاره به آن، تحلیل گر را به دور شدنش از قطب و ثقل تاریخاً شکل گرفته "نه به انتخابات در جمهوری اسلامی" متهم می کند ...

اخبار روز: www.akhbar-rooz.com
يکشنبه  ۱۲ ارديبهشت ۱٣۹۵ -  ۱ می ۲۰۱۶


تقی روزبه گرامی، "تحلیل" اخیر محمدرضا شالگونی عزیز پیرامون دو انتخابات مجلس شورا و خبرگان را به نقد نشسته تا از نقادی خود هشداری معین بیرون کشد. بزعم منتقد، چون "تحلیل" از "حفره‌هایی" در بررسی روندها و رخدادها رنج می برد، لذا فکر ناظر بر آن مستعد وانهادن مقاومت جامعه مدنی به سود حکومتی‌هاست. این نقد، "تحلیل" مربوطه را بخاطر مکث آن بر "رای سلبی" بخشی از جامعه مدنی در انتخابات اخیر، محکوم به اتخاذ سیاست‌هایی می داند که بگمان نقاد نمی توانند مستقل از جناح‌های حکومتی باشند. نقد روزبه اگرچه طولانی و تفصیلی است و نیز تفکیک شده برای چاپ در دو نوبت، اما فشرده بخش نخست گفتارش در همین گزاره‌ها خلاصه شدنی است.
این در حالی است که شالگونی در "تحلیل" خود با ارایه تصویری منسجم از تلاقی بردارهای سیاسی موجود در صحنه انتخابات حکومتی اخیر، بر سه نکته مشخص انگشت گذاشته است. یک اینکه، نیروهای جامعه مدنی ولایت ستیز ایران در این انتخابات، با دو تاکتیک ۱) امتناع از شرکت در انتخابات ولایی و ۲) شرکت هدفمند در انتخابات حکومتی علیه ولایت، همسو با یکدیگر به مصاف ولایت فقیه رفتند تا اراده رو به گسترش جامعه در برابر "رهبر با بصیرت" را در شکل خود ویژه‌ای از "رفراندوم" به نمایش بگذارند. دو اینکه، این دو تاکتیک ولو هم جهت در شلیک خاص خود به سیبلی مشترک، اما در مقام اثباتی عموماً با یکی از دو استراتژی سیاسی تغییر یا اصلاح قدرت حاکم مرتبط می شوند و لذا، یک سیاستگر نمی تواند در آن واحد هر دو این تاکتیک ها را در عمل نمایندگی کند. و سه اینکه، تمایز تاکتیک‌های مدنی نبایستی به تقابل اپوزیسیون سیاست ورز با موضوع تنوع تاکتیکی در اراده جاری جامعه دمکراسی خواه ایران بکشد و لازم است که اپوزیسیون جمهوری اسلامی، بر اصل و نفس چنین اراده کردن‌هایی در جامعه درنگ جوید و در سمت استراتژی تغییر قدرت، روی آنها حساب سیاسی داشته باشد. متد بکار رفته در این "تحلیل" واقع بینانه، اگر چه هنوز هم با دخالت کردن مشخص و عملی در این یا آن سربزنگاه سیاسی فاصله‌هایی دارد، اما با تاکیدی که بر لزوم بهره‌گیری مبتکرانه جامعه مدنی از شکاف‌های حکومتی در مبارزه سیاسی آن با ولایت فقیه گذاشته است، بطور روشن بر تحقق چنین ضرورتی ره می گشاید. این "تحلیل"، مستعد سیاست کردن متضمن مقصود است و نیز مقدمه‌ای برای سیاست ورزی نافذ. اطلاق ماندن در سطح "رسمی" و "ژورنالیسم" به این "تحلیل" موشکافانه، منصفانه نیست.
اصل انتقاد روزبه به "تحلیل" شالگونی اما، در واقع برخاسته از نگرانی‌های اوست در مورد نزدیک شدن احتمالی تحلیل گر به تاکتیکی مقتضی این نوع از "تحلیل"‌ها در فردای سیاست! او نگران تکامل بعدی این "تحلیل" و تفسیر شالگونی در عمل سیاسی آینده اوست. دلنگران اینکه، مبادا چنین نگاهی در مداومت و وفاداری‌اش به عینیت، به دخالت ورزی نافذ ذهن تحول خواه در آرایش صحنه ارتقاء یابد و به اتکای اهرم پراتیک سیاسی خلاقانه و مبتکرانه و موثر در عمل، از موضع دمکراسی و جامعه مدنی وارد متن منازعات درون حکومتی شود. تصور من این نیست که روزبه با مولفه‌های تحلیلی شالگونی مشکل جدی داشته باشد؛ زیرا که، خود او یکی از تحلیل گرایان فعال و دست به قلم عرصه مدام متحول سیاست در ایران است و بارها هم نشان داده که در کادر دیدن ظرایف سیاسی منازعات جامعه با حکومت و نیز حکومتگرایان با خودشان، تحلیل گر توانمندی است. من همیشه نوشته‌های ایشان را می خوانم و از آنها بهره می گیرم. در عین حال اما نوشته‌های معطوف به توصیف صحنه سیاسی ایشان را، همواره هم متوقف در مرز انجماد تاکتیکی می یابم! در آن سرحدی که، وقتی هم منطق تحلیل‌ از دل خود سیاست ورود نیروی تحول به درون منازعات حکومتی را اقتضاء می دارد، ذهن تحلیل گر ایشان اما چونان مانع و سدی قد بر می افرازد تا به بروز یک چنین استنتاج درونزایی فرمان ایست دهد. یعنی رفتار سیاسی پیشنهادی او نه استنتاج از تحلیل مشخص، که ناشی از یک پیشا انتخاب سیاسی است. بین تحلیل‌های او و تاکتیک پیشنهادی‌اش، مشکل بتوان رابطه درونی و تبعی برقرار کرد. من عادت دارم که بخش تحلیلی و تصویری نوشته‌های رفیق روزبه را به دقت بخوانم ولی به این نیزعادت کرده‌ام که مانند همیشه در پایان نوشته‌اش فقط این هشدار را بگیرم که: خود را منزه نگه بداریم، و نیز این وعده که بدانیم جامعه مدنی زنده است و مقاومت می کند! چنین رویکردی می تواند از جنس اصول و آرزو باشد، اما ربطی به سیاست عملی ندارد.
بگمان من، رفیق نقاد بیهوده در متن "تحلیل" ارایه شده توسط رفیقش به دنبال سوراخ و سنبه است. از "حفره‌های" مورد ادعای "تقی" در تحلیل "ممی"، خبری نتوان گرفت مگر فقط یک مورد و آنهم صرفاً در حوزه سیاست کردن و امر تاکتیک، که من آنرا "حفره"‌ نگرانی می نامم! همانی که نویسنده نقاد با اشاره به آن، تحلیل گر را به دور شدنش از قطب و ثقل تاریخاً شکل گرفته "نه به انتخابات در جمهوری اسلامی" متهم می کند. معنی یک چنین هشداری هم در عالم سیاست بی نیاز از هرگونه تفسیر و تبیینی است. در پشت این هشدارباش، یک تصمیم منجمد سیاسی نهفته است که بنا بر آن، در هر شرایطی و در هر توازن قوای سیاسی واقعی و نیز بی توجه به حد و مضمون منازعات درون قدرت جمهوری اسلامی و هر حد از درآمیختگی آن با تضاد بین جامعه مدنی و ساختار قدرت، همواره می باید که در بیرون از انتخابات ایستاد و همیشه هم آنرا به تحریم و امتناع از شرکت برخاست. طبیعی است که در چنین رویکردی، شرکت یا عدم شرکت از نوع مداخله گرایانه‌اش در انتخابات جمهوری اسلامی، نه تاکتیکی بیرون کشیدنی از دل تبیین واقعیت مشخص وضعیت سیاسی روز، که صرفاً امری است پیشا نتیجه گرفتنی از ماهیت ضد دمکراتیک این حکومت. آن "حفره‌"ای که روزبه را نگران کرده است، همانا سربرآوردن تاکتیک شرکت احتمالی در فلان انتخابات آتی مشخص است همچون محصول متدولوژی بکارگرفته شالگونی در "تحلیل"اش. روزبه دلواپس آنست که مبادا شالگونی روز و روزگاری در وفادارای‌اش به استنتاج ناگزیر از چنین تحلیلی، بجای عدم شرکت‌های تاکنونی، یکبار هم مقتضی وضع، پیشنهاد مشارکت در انتخابات مفروض را بدهد. نگرانی روزبه نقاد، دقیقاً از چنین احتمالی در فردایی محتمل است.
در این متدولوژی، اتخاذ سیاست‌های دینامیک و سیاست ورزی در صحنه توسط اپوزیسیون نیست که می باید در دراز مدت و با شرکت یا عدم شرکت آن و بر حسب وضع موجود در انتخابات حکومتی، جای اپوزیسیونی‌اش را در دید جامعه شکل داده و معنی کند. پیش او، گویا این انتخاب ثابت تاکتیکی و یکبار برای همیشه اپوزیسیون است که می تواند حقانیت سیاسی آنرا در جامعه ترسیم و تضمین نماید. چنین فکری، از نفس عدم شرکت در انتخابات حکومتی، ثقلی در ذهن خود ساخته که بر سر آن می باید سفت و سخت ایستاد تا سرانجام نیروهای اجتماعی مرحله مرحله به او بپیوندند! این نوع مواجهه سکتاریتی با تجربه و نقش آفرینی مردم، در واقع آن روی سکه دنباله روی شیفته وار از هیجانات مردم در بخشی دیگر از اپوزیسیون است! فرا بردن موضع تاکتیکی است به جایگاه استراتژیکی، و بدل کردن سیاست به برنامه! نوعی از انفعال گزینی است زیر نام سیاست فعال توسط شاخه‌ای از اپوزیسیون در واکنش به انحلال طلبی و نقض استقلال جنبش از سوی بخش دیگری از اپوزیسیون تحت عنوان سیاست ورزی؛ اپوزیسیونی که، در ائتلاف عملی با شبه اپوزیسیون رفتار می کند!
من در کتابی که اخیراً انتشار داده‌ام، در بخش مربوط به جریانات چپ کشور و از جمله "راه کارگر"، به وجود مشخصه‌هایی در این جریان تاریخی اشاره کرده‌ام که اینجا و در پایان همین نوشته بمناسبت لازم می دانم که به دو مورد شان اشاره داشته باشم. در آنجا گفته‌ام: "جریان "راه کارگر" از متفرعات اصیل چپ ایران است و در همان حال، در زمره ایدئولوژیک ترین‌های آن. بیشترین انرژی این جریان در طول حیات‌اش صرف حفظ اصولیت مارکسیسم – لنینیسم شده است تا محک زدن تئوری‌ها و باورهایش با واقعیت جاری، و تا درگیرشدنش با آزمایشگاه زنده پراتیک و پراتیسیسم و دخالت‌گری‌ها در سیاست." و نیز نوشته‌ام که این جریان متکی بر "استعدادهای تئوریک در صفوف خود"، "گرچه در قبال رویدادهای ایران و جهان غیرحساس نیست و کم و بیش با همه آنها تماس می گیرد، اما بیشترین حساسیت کنشگران آن در هر مقطع و هر لحظه متوجه اینست که اکنون و در همین لحظه، این کدام خطر اپورتونیستی است که اصول و تئوری‌ها را تهدید می کند؟!" و سئوال اکنون اینست که چه گرایش‌ها و کدامین خوانش‌ها از "راه کارگر"، خواهند توانست تداوم حیات آنرا در تحولات دیدگاهی، در خلاقیت برنامه‌ای، در سیاست ورزی مبتکرانه و در شکوفایی موازین دمکراتیک حیات حزبی نمایندگی کنند؟ آیا آینده این جریان را نباید در جوهره رویکردهایی نظیر نوشته اخیر رفیق روبن مارکاریان معطوف به لزوم وفاداری بی چون و چرای هر جریان سوسیالیستی به الزامات دمکراسی جست؛ و البته در هر شرایطی اعم از اینکه در موقعیت اپوزیسیون باشد یا که پوزیسیون؟ آیا نمی باید افق آنرا در تحلیل‌های سیاسی دارای خصلت دینامیک از نوع رفیق شالگونی پی گرفت؟ و نباید آنرا در تاکیدات رو به گسترش در صفوف "راه کارگر" بر امر پلورالیسم سوسیالیستی و نیز پذیرش فراکسیون سیاسی و این یا آن وجوه از برنامه‌ در حزب موجود دید و بر آن درنگ داشت؟ و همچنین در آن تکیه کردن‌های مداوم توسط جداشدگانی از این جریان سراغ گرفت که بر ضرورت امر دخالت ورزیدن‌ سیاسی در سیاست بوده‌اند و سمتگیری ولو آهسته اما آتی کلیت متشکل "راه کارگر" نیز می تواند در همین رویکرد رصد شود؟ تعالی دمکراتیک و سوسیالیستی "راه کارگر" در این جهات و زمینه‌ها، آرزوی یک چپ دمکرات سیاست ورز ایرانی است.


اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:

Facebook
    Delicious delicious     Twitter twitter     دنباله donbaleh     Google google     Yahoo yahoo     بالاترین balatarin


چاپ کن

نظرات (۱۱)

نظر شما

اصل مطلب

بازگشت به صفحه نخست